يان تيرسن 
  آهنگ ساز آوانگارد 
 و مينيماليستِ فرانسوي‌ 
  با خلق موسيقي زيبا 
       املي پولن
  نامش را در فهرست
 آهنگ سازان مشهور
    جهان قرار داد

ترجمه: سعید فتحعلیان/ آهنگسرا دات کام

آیا فيلم بايد موسيقي داشته باشد؟ مگر سكوت مطلق چه چيزي كم دارد كه فيلمسازي چون ‍ ژان پير ژونه براي خلق شاهكار املي پولن به سراغ آهنگ سازي مي رود به نام يان تيرسن تا آن چه را كه تصاوير و ديالوگ هاي فيلمش از بيان آن ناتوانند، موسيقي توصيف كند؟ يان تيرسن آهنگ ساز آوانگارد،مينيماليستِ و تحصیلکرده فرانسوي‌ با خلق موسيقي زيبا و به ياد ماندني اش در فيلم ”سرنوشت شگفت انگيز املي پولن”، نامش را در فهرست آهنگ سازان مشهور جهان قرار داد.

یان تیرسن Yann Tiersen در سال 1970 در شهر برست در بریتنی brittany بدنیا آمد و در پایتخت فرهنگی آن یعنی شهر رنه بزرگ شد. یان استعداد کمی برای تکالیف مدرسه داشت، اما طولی نکشید تا در کنسرواتوار موسیقی شهر خود به یک دانش آموز ممتاز تبدیل شود. در آنجا ویلن و پیانو را یاد گرفت و بعدها رشته رهبری ارکستر را ادامه داد. یان بعد از تحصیل در موسیقی کلاسیک در دوران نوجوانی، مسیر موسیقی خود را تغییر داد و شیفته سبک راک شد. در اوایل دهه 80 شهر رنه(Rennes ) کانون شکوفایی استعدادهای موسیقی تازه و متفاوت بود و طولی نکشید یان تیرسن مورد توجه و تحسین قرار گرفت. او تحت تاثیر "جوی دیویژن" Joy Division و دیگر هنرمندان پانک مهارتهای موسیقایی خود را با نوازندگی در گروههای مختلف بهبود بخشید. سپس یان شروع به تصنیف و خلق موسیقی متن برای فیلم های کوتاه نمود. او تصنیف های اولیه خود را تحت تاثیر ژانرکلاسیک با انواع آلات موسیقی ترکیب کرده و سبک مخصوص خودش را در آن ها حک کرد.

یان نخستین آلبوم خود را به نام la Valse des Monsters در سال 1995 ضبط کرد. این اثر هنری خیلی از تصنیف های قبلی که او که برای تآتر و سینما نوشته بود در خود گنجانده بود. متاسفانه اولین و همچنین دومین آلبومش Rue Des Cascades که یک سال بعد منتشر شد در بازار تجاری با شکست مواجه شدند. در حالی که بی توجهی به آثار تیرسن از طرف خریداران معمولی و منتقدین ادامه داشت، این آهنگساز جوان در صحنه موسیقی شهر رنه شهرت و محبوبیت قابل توجهی کسب کرد.

تیرسن در دسامبر سال 1995 در فستیوال Transmusicales مورد تشویق فراوان قرار گرفت و طرفداران خود را با اجرای زنده بی نظیر و پر تحرک خود به وجد آورد . در حقیقت تیرسن شهرتش را مدیون کیفیت نمایش های تک نفری خود می دانست. در این کنسرت ها او از پشت پیانو بلند شده ویولن می نواخت و سپس آکاردیون میزد و از موسیقی نواحی به والس و سپس به راک تغییر سبک می داد . در حقیقت اجراهای او نمایشی جذاب بود و به یک تئآتر شباهت داشت. موفقیت های محلی باعث شد که از او برای اجرا در فستیوال مهم "تراوینون" دعوت به عمل آید.

تیرسن در سال بعد به استودیو بازگشت تا کار روی آلبوم جدید خود Le Phare را آغاز کند. این آلبوم که در سال 1998 منتشر شد موفقیتی عظیم برای او به ارمغان اورد. تک آهنگ "منوکروم" در رادیوهای فرانسه پخش و تکرار شد و شرکت نشر موسیقی وی مجبور شد دو آلبوم قبلی را تجدید چاپ کند.

به زودی تصنیفهای به یادماندنی تیرسن مورد تقاضای دنیای سینما قرار گرفت. در حقیقت چندین کارگردان از موسیقی تیرسن برای موسیقی متن فیلمهای خود استفاده کردند که بین آنها می توان به Andre Techin اشاره کرد.

معروف تر از همه اریک زونکا از آلبوم Rue des Cascades برای آهنگ نخست موسیقی فیلم la vie revee des anges استفاده کرد که موفق به دریافت جایزه فستیوال کن شد.

در مارچ سال 1998 کنسرت تیرسن در Cafe de la Danse مورد تشویق فراوان قرار گرفت و مدعوین را به وجد آورد. در پی این موفقیت بزرگ تیرسن یک تور کنسرت در شهر های مختلف فرانسه برپا کرد که ستارگان معروفی به عنوان مهمان شرکت داشتند. فضای بی نظیر کنسرت های یان تیرسون در آلبوم بعدی به نام black sessions که مجموعه ای از کنسرتهای زنده او است، به خوبی منعکس شده است.

امواج موفقیت های تیرسون با اثر بعدی او به نام tout est calme که یک آلبوم راک بود ادامه پیدا کرد. این کار که در سال 1999 منتشر شد موفقیت تیرسن را به عنوان هنرمندی خوش آتیه در دنیای موسیقی تثبیت کرد.

بعد از انتشار این آلبوم تور کنسرت های او دوباره شروع شد و در مارچ 1999 در سالن معروف المپیا شهر پاریس تیرسن یک اجرای فراموش نشدنی داشت . او بعد از حضوری فوق العاده در بارسلونا، کنسرتهای هیجان انگیز خود را خود را با پرواز به آسیا در ژاپن و سنگاپور ادامه داد. تیرسن در اپریل 2000 برای اولین بار در لندن کنسرت داد و با ستاره دنیای موسیقی فرانسه یعنی "ژولیت گرکو" روی صحنه حاضر شد. البته در این مدت تیرسون دو آلبوم دیگر نیز ضیط و منتشر کرده بود.

تاثیر امیلی پولن

سال 2001 نقطه عطف زندگی هنری یان تیرسون بود. در ماه اپریل این سال پر بار، آهنگساز با استعداد آلبوم جدیدی به نام l'absente به بازار داد. منتقدان موسیقی بی درنگ یان را ستایش کردند. این آلبوم در نوع خود یک شاهکار محسوب می شود و با تنظیمات اکسپرسیونیستی و صداهای فراموش نشدنی همچون "دومنیک آ"، ستاره بریتانیایی نیل هانون، خواننده امریکایی لیزاژورماند و ناتاشا رگینر ترکیب شده است. رگینر که شریک زندگی واقعی تیرسن است در دو اهنگ le chec , le concert آواز خوانده است.

آلبوم های تیرسن در آهنگ سرا: click here

اما فیلمی که واقعا تیرسن را یک شبه به شهرت رساند فیلم Amélie بود. فیلم ژان پیر ژونه موفقیت شگفت انگیزی در گیشه های فرانسه بدست اورد و افراد اهل سینما با عجله برای خرید موسیقی متن فیلم که تیرسن ساخته بود هجوم بردند. در جولای 2001 موسیقی متن امیلی پولن به بالای جدول فروش فرانسه رسید و به مدت چند هفته به عنوان پرفروش ترین آلبوم باقی ماند و 200,000 کپی در فرانسه فروش کرد. تیرسن نه تنها برای این آلبوم دو دیسک طلایی بدست اورد، بلکه طرفداران جدیدی نیز پیدا کرد.

نیازی به گفتن نیست که فیلم امیلی پولن تاثیر به سزایی در فروش این آلبوم داشت.یان تیرسن در سال 2003 ضبط موسیقی متن فیلم خداحافظ لنین به کارگردانی ولفگانگ بکر آلمانی را اغاز کرد. فیلم در آلمان اکران شد و سپس در سراسر اروپا با موفقیت روبرو شد. در سال 2004 با یک هنرمند کانادایی به نام شانن رایت آشنا شد. آنها که قریحه هنری همسانی داشتند تصمیم گرفتند روی یک پروژه مشترک کار کنند و محصول همکاری شان در ماه نوامبر به بازار عرضه شد و در فستیوال "ترانس موزیکال" شهر رنه با هم کنسرت دادند.

بعد از مدت ها انتظار آلبوم سولو یان تیرسن به نام les retrouvailles در سال 2005 به بازار آمد. به نظر میرسید تیرسن در این آلبوم به دنیای آشنای موسیقی مورد علاقه خویش برگشته و در آن خوانندگان ارزشمندی چون لیز فریزر، جین بیرکین، دومینیک آ و میوسک همکاری کرده اند.

تیرسن با مجموعه کنسرت هایی که به سبک راک گرایش داشت و در فرانسه ایرلند ژاپن و اسپانیا روی صحنه آمد ثابت کرد که موسیقی او حد و مرزی نمی شناسد.

در پی جهانی شدن موسیقی خود پس از خلق موسیقی متن املی، یان تیرسن شروع به تصنیف آهنگهایی به سبک ویژه خود کرد. یک موزیسین همه فن حریف که همیشه مهارت و ابتکار خود را در خلق قطعات ماندگار نشان داده و هرروز طرفدارانش بیشتر و بیشتر می شود.

منبع: آهنگ سرا /ترجمه: سعید فتحعلیان